National Library of New Zealand
Harvested by the National Library of New Zealand on: Jul 3 2006 at 4:42:47 GMT
Search boxes and external links may not function. Having trouble viewing this page? Click here
Close Minimize Help
Wayback Machine

New Zealand Department of Internal Affairs : Services : Te Hononga a-Ture Skip to Access Key assignments for this site
Skip to the content of this page
Skip to other pages in this section
Skip to site wide navigation
Skip to links for help with this site
Logo of the New Zealand Department of Internal Affairs

Home

Services

About us

What's new

Legal

Forms

Resources

Other pages in this section

Te Rehita Whanautanga, Matenga, Marenatanga

Te Tono Tiwhikete Whanautanga, Matenga, Marenatanga Ranei

Nga Tiwhikete Whanautanga me te Whangai Tamariki

Me Pehea te Tono Raihana Marena

Te Marena ki Tawahi

Te Tu hei Kaiwhakamana Marena

Te Noho hei Kaiwhakanui Hononga a-Ture

Te Hononga a-Ture

Me Pehea te Rapu i tetahi Kaiwhakanui Hononga a-Ture

Te Huri i Tetahi Ingoa

Te Toro Whakapapa

Nga Whanautanga, nga Matenga, me nga Marenatanga: He Patai ka Pataihia Nuitia

Me Pehea te Whakapa Mai ki a Matou

Return to top of page Content area

Te Hononga a-Ture


Te uru atu ki Roto i tetahi Hononga a-Ture

Ko tenei mea te Hononga a-Ture, he hononga a-ture kua whai mana i roto i te ture o Aotearoa. Kei te whakarato te Ture Hononga a-Ture 2004 i nga paerewa, i nga ritenga me nga hatepe hei whai ma etahi tangata tokorua kia whakaokawatia ai ta raua hononga hei hononga a-ture (ma tetahi whakahaerenga okawa), kia rehitatia okawatia ai hoki taua hononga i Aotearoa. Ka whakaaetia kia uru atu nga tokorua he orite te ira tangata, nga tokorua ranei he rereke te ira tangata, ki roto i te Hononga a-Ture.

Ka whakamanatia a-turetia pea nga hononga a-ture kua rehitatia i Aotearoa i etahi atu whenua o te ao, engari ia kei te ahua tera o nga ture o aua whenua.

Hei whakarapopototanga:

Te Whakahaerenga o te Hononga a-Ture

E rua nga momo whakahaere i te hononga a-ture:
  • Tetahi whakahaerenga ka whakaokawatia e tetahi Kairehita Hononga a-Ture i roto i tetahi Tari Rehitatanga; me
  • Tetahi whakahaerenga ka whakaokawatia e tetahi Kaiwhakanui Hononga a-Ture kua whai mana i raro i te ture, i tetahi wahi ehara i te Tari Rehitatanga.
Mahia ai nga whakahaerenga i nga Tari Rehitatanga i nga haora tuwhera tonu o nga tari, engari ka taea e koe te whakarite tetahi kaiwhakanui ki te whakahaere i to hononga a-ture i te wa me te ra o te wiki e hiahia ana koe. Kia kite ai i nga parongo mo te rapu i tetahi Kaiwhakanui Hononga a-Ture, tirohia
Me Pehea te Rapu i tetahi Kaiwhakanui Hononga a-Ture.

Me ata korero e raua, tetahi ki tetahi i te wa o te whakahaerenga, i mua hoki i etahi kaiwhakaatu e rua i te itinga rawa, he whakatauki e whakaingoa ana raua tahi, me te ki ano hoki kei te uru tahi noa raua ki roto i tetahi hononga a-ture.

Me Pehea te Tono i tetahi Raihana Hononga a-Ture

Ina whakaaro tetahi tokorua ki te uru atu ki roto i tetahi hononga a-ture, me matua whakaki e raua te momo
'Puka Whakaaturanga o te Whakahaerenga o tetahi Hononga a-Ture' e tika ana, kei roto ra hoki tetahi whakapuakanga a-ture e ki ana kei te watea tena, tena o raua ki te uru atu ki roto i te hononga a-ture, kei te tika hoki nga mokamoka katoa kei runga i te puka.

Me tae a-tinana atu tetahi o te tokorua ki mua i te aroaro o tetahi Kairehita Hononga a-Ture ki te haina i te whakapuakanga a-ture me te utu i te utunga kua whakaritea.

Ka tukuna atu to Raihana Hononga a-Ture e te Kairehita (ko te tikanga kaore i mua atu i te toru ra i muri mai i te whiwhinga o te whakaaturanga hononga a-ture), i te taha o nga kape e rua o tetahi pukapuka e kiia ana ko te 'Kape o nga Tohu o te Hononga a-Ture'.

Me kawe e koe enei pukapuka e toru ki to Kaiwhakanui Hononga a-Ture i mua i te whakahaerenga o te hononga a-ture.

Kia kite i etahi atu parongo mo te uru atu ki roto i tetahi hononga a-ture tirohia, tangia ranei, Te Hononga a-Ture: He pukapuka arahi mo nga tokorua e whakarite ana ki te uru atu ki roto i tetahi hononga a-Ture i Aotearoa (.pdf) 376k. E tikina ai e koe tenei matarere me te ta, ko te tikanga kia whakauta ke e koe te Adobe Acrobat Reader ki roto i to rorohiko. Ka taea tenei te tiki i te pae tukutuku Adobe. Whakapa mai ranei ki te tono kia tukuna atu tetahi matarere ki a koe.


Ko te Tikanga mena Noho ai Koe i Tawahi

Mena e noho ana tetahi tokorua i tawahi, a, ka pirangi raua ki te uru atu ki roto i tetahi hononga a-ture ki Aotearoa me whakaki tetahi
'Whakaaturanga o te Whakahaerenga o tetahi Hononga a-Ture, ko te tikanga noho ai te tokorua i tetahi whenua o waho o Aotearoa'.
  • Tukuna mai te whakaaturanga hononga a-ture (me te utunga kua whakaritea) ki te Tari Rehitatanga e tu tata ana ki te wahi o reira e pirangi ana korua kia whakahaerehia te hononga a-ture, me te whakarite kia tae ki te Kairehita i te wiki kotahi i te itinga rawa i mua i te wa e whakaaro ana koe mo te hononga a-ture. Whakapa mai kia mohio ai ki nga wahi e tu ana nga Tari Rehitatanga.
  • Tikina mai te Raihana Hononga a-Ture me nga kape e rua o te Kape o nga Tohu o te Hononga a-Ture.
  • Mena ka riro ma tetahi Kairehita e whakaokawa te hononga a-ture, ka whakaaetia te hainatanga o te whakapuakanga a-ture i mua i te aroaro o te kairehita i mua tonu atu i te whakahaerenga; ki te kore e penei, me haina te whakapuakanga a-ture i te wa e tiki atu ai koe i te raihana mai i te Kairehita.
Otiia, i mua i te tukunga mai o te whakaaturanga o te hononga a-ture ki Aotearoa, ka ahei koe te haina i te whakapuakanga a-ture i a koe e noho tonu ana i to whenua kainga, i mua i te aroaro o tetahi mangai o nga Hoa Whenua (ara, i mua i tetahi apiha takawaenga, apiha rauhi whai mana o tetahi o nga Hoa Whenua o Ingarangi.)

Kia kite i etahi atu parongo mo te uru atu ki roto i tetahi hononga a-ture tirohia, tangia ranei, Te Hononga a-Ture: He pukapuka arahi mo nga tokorua e whakarite ana ki te uru atu ki roto i tetahi hononga a-Ture i Aotearoa (.pdf) 376k. E tikina ai e koe tenei matarere me te ta, ko te tikanga kia whakauta ke e koe te Adobe Acrobat Reader ki roto i to rorohiko. Ka taea tenei te tiki i te pae tukutuku Adobe. Whakapa mai ranei ki te tono kia tukuna atu tetahi matarere ki a koe.



Ko te Whakaaetanga ki te Uru atu ki Roto i tetahi Hononga a-Ture

Ko te tikanga kia tae ke atu ki te 16 tau to korua ko to hoa pakeke i mua i te urunga atu ki roto i tetahi hononga a-ture. Mena 16, 17 tau ranei te pakeke o tetahi o korua me whiwhi whakaaetanga ki te uru atu ki roto i tetahi hononga a-ture. Mena 16, 17 tau ranei to pakeke:
  • Me whiwhi i te whakaaetanga a tena, a tena o o kaitiaki (ko te tikanga, ko o matua enei) engari ia me i kore raua e kitea, me i kore hoki raua e ahei ki te hoatu whakaaetanga, ko te ngoikoretanga te putake.
  • Ki te kore tetahi o o kaitiaki e ahei ki te hoatu whakaaetanga, me whiwhi whakaaetanga ke i tetahi whanaunga e noho ana hei kanohi mo tetahi kaitiaki, i tetahi Kaiwhakawa ranei o te Koti Whanau.
  • Ki te whakakahore o matua, kaitiaki ranei i te whakaaetanga mau, ka ahei koe te tono atu i tetahi Kaiwhakawa o te Koti Whanau ki te hoatu whakaaetanga ki a koe ki te uru atu ki roto i tetahi hononga a-ture.
Me tapae atu te puka
'Whakaaetanga kia uru atu tetahi Tangata 16, 17 tau ranei tona pakeke, ki roto i tetahi Hononga a-Ture', he mea kua oti te whakaki, i te taha o te puka Whakaaturanga o te Whakahaerenga o tetahi Hononga a-Ture.


Te Huri i te Marenatanga ki te Hononga a-Ture

Ka ahei tetahi tokorua marena, a, e pirangi ana raua ki te noho tahi tonu, te huri i te ahua o taua hononga ki to te hononga a-ture, haunga ano te whakamemeha okawa i to raua marenatanga. Ka timata te hatepe ma raua ma te whakaki i tetahi puka
'Whakaaturanga o te Whakahaerenga o tetahi Hononga a-Ture, te huri i te ahua o te hononga i to te marenatanga'.

Me tae atu tetahi o te tokorua ki mua i te aroaro o tetahi Kairehita Hononga a-Ture ki te haina i te whakapuakanga a-ture me te utu i te utunga kua whakaritea. A taua wa me whakarato taunakitanga raua e pa ana ki ta raua marenatanga.

Ma te Kairehita e tuku to Raihana Hononga a-Ture (ko te tikanga, kaore i mua atu i te toru ra i muri mai i te whiwhinga i te whakaaturanga hononga a-ture), i te taha o etahi kape e rua o te pukapuka e kiia ana ko te 'Kape o nga Tohu o te Hononga a-Ture.

Me kawe e koe enei pukapuka e toru ki to Kaiwhakanui Hononga a-Ture i mua i te whakahaerenga o te hononga a-ture.

Kia kite i etahi atu parongo mo te uru atu ki roto i tetahi hononga a-ture tirohia, tangia ranei, Te Hononga a-Ture: He pukapuka arahi mo nga tokorua e whakarite ana ki te uru atu ki roto i tetahi hononga a-Ture i Aotearoa (.pdf) 376k. E tikina ai e koe tenei matarere me te ta, ko te tikanga kia whakauta ke e koe te Adobe Acrobat Reader ki roto i to rorohiko. Ka taea tenei te tiki i te pae tukutuku Adobe. Whakapa mai ranei ki te tono kia tukuna atu tetahi matarere ki a koe.


Te Uru atu ki Roto i tetahi Hononga a-Ture ki te Noho Koe i Tawahi

Kia mohio ai mena ka ahei koe te uru atu ki roto i tetahi hononga a-ture i a koe i tawahi:
  • Me rapu mohiotanga koe mo nga whakaritenga a-ture e hangai ana ki te whenua e whakaaro ai koe ki te whakahaere i te hononga a-ture; a,
  • Mau ano e whakaoti nga whakaritenga e tika ana.
Mena ka hiahiatia e te whenua kei reira koe e uru atu ana ki roto i tetahi hononga a-ture, ka taea e Nga Whanautanga, nga Matenga me nga Marenatanga te tuku i tetahi 'Tiwhikete o te Kore Aukati' e whakaatu ana kaore i kitea ma te arohi i nga rehita he aukatinga a-ture ki taua hononga a-ture. Me utu i tenei ratonga.
Whakapa mai koa me nga mokamoka o te whenua kei reira koe e uru atu ana ki roto i tetahi hononga a-ture kia whakamohiotia ai koe ki te utunga hangai.

Kia whiwhi ai i tetahi Tiwhikete o te Kore Aukati me whakaki koe i te puka Te Tono i tetahi Tiwhikete o te Kore Aukatinga ki tetahi Hononga a-Ture i Tetahi atu Whenua, i raro ranei i tetahi atu Mana Whakahaere.

Mena ko to tawahi hononga tetahi o era kua rarangitia i roto i nga waeture, ka whai mana hei hononga a-ture i Aotearoa. Ka taea te whakamahi nga tiwhikete mai i te whenua i rehitatia ai te hononga hei haponotanga o taua hononga. Ki te kore te tiwhikete i tuhia ki te reo Ingarihi, ki te reo Maori ranei, tena pea ka whakahaua koe e etahi whakahaere ki te whakarato i te whakamaoritanga o taua tiwhikete.

Mehemea kei te noho koe i tenei wa i roto i tetahi hononga tawahi e rite ana ki te hononga a-ture, engari ia kaore taua hononga i te whai mana a-ture i Aotearoa, tera tonu pea ka pirangi koe ki te uru atu ki roto i tetahi hononga a-ture i Aotearoa. I mua i te mahinga i tena, me rapu tohutohu a-ture mo te papanga o tenei ki to hononga tawahi o naianei. Ki te kore koe e pirangi ki te uru atu ki roto i tetahi hononga a-ture i Aotearoa, tena pea ka whai mana to hononga i Aotearoa hei hononga moe puku.


Nga Puka Whakaaturanga o te Whakahaerenga o tetahi Hononga a-Ture

E tikina ai e koe nga puka tono me te ta, ko te tikanga kia whakauta ke e koe te Adobe Acrobat Reader ki roto i to rorohiko. Ka taea tenei te tiki i te
pae tukutuku Adobe. Whakapa mai ranei ki te tono kia tukuna atu tetahi puka ki a koe.

E toru nga momo puka whakaatu i te whakahaerenga o te hononga a-ture, a, ka tuhia ia puka ki te whakatutuki i ona ake ahuatanga: Ka whakamahia te puka 'Whakaaturanga o te Whakahaerenga o tetahi Hononga a-Ture, te huri i te ahua o te hononga i to te marenatanga' i nga wa e pirangi ai tetahi tokorua marena ki te huri i ta raua hononga ki te hononga a-Ture.

Ka whakamahia te puka 'Te Tono i tetahi Tiwhikete o te Kore Aukatinga ki tetahi Hononga a-Ture i Tetahi atu Whenua, i raro ranei i tetahi atu Mana Whakahaere' i nga wa me whiwhi tetahi tokorua i tetahi Tiwhikete o te Kore Aukatinga kia marena ai raua i whenua ke.
Te Utu i to Raihana Hononga a-Ture

Ko te hononga a-ture e whakahaeretia ana i te Tari Rehitatanga
Ki te pirangi koe kia whakahaeretia to hononga a-ture e tetahi Kairehita i te Tari Rehitatanga, me utu koe i te NZ$170.00 ina tuku, ina hoatu ranei i te puka Whakaaturanga o te Whakahaerenga o tetahi Hononga a-Ture kua oti te whakaki. Kei roto i taua tapeke te utunga mo te raihana hononga a-ture me te whakahaerenga. Tena koa whakamohiotia mai te Kairehita o te tari e whakaaro ai koe kia whakahaerehia te hononga a-ture ki reira ki te ra me te wa mo taua whakahaerenga. Kia mahara ki te komo i nga mokamoka whakapa (hei tauira, tetahi nama waea i roto i Aotearoa, to wahi noho ranei) kia taea ai e te Kairehita te whakarite i te wa tuturu me koe.

Ko te Hononga a-Ture e whakahaeretia ana e tetahi Kaiwhakanui Hononga a-Ture i waho i tetahi Tari Rehitatanga
Ki te pirangi koe kia whakahaerehia to hononga a-ture e tetahi Kaiwhakanui Hononga a-Ture, me utu e koe te NZ$120.00 ina tuku, ina hoatu ranei i te puka Whakaaturanga o te Whakaherenga o tetahi Hononga a-Ture kua oti te whakaki. Kei roto i taua tapeke te utunga mo te raihana hononga a-ture. Me tuhia te ingoa o te kaiwhakanui ki runga i te puka kia tukuna ai te raihana ki a koe.
Me whai mana a-ture te kaiwhakanui hei whakahaere i nga hononga a-ture i Aotearoa.

Me pehea te utu i to utunga mo te raihana hononga a-ture
Whakaae ai nga tari Rehitatanga ki nga utu e utua ana i nga tari ake ma te haki, te moni uka, te ota moni o Aotearoa ranei. I te nuinga o nga tari ka taea hoki te utu ma te kari nama, ma te whakawhiti moni a-hiko (EFTPOS) hoki.

Ki te tuku koe i te utunga ma te mera mai i tawahi, ka taea te utu ma te ota peke (ara, he haki peke e taea te utu i tetahi peke) i roto i te moni o Aotearoa ki: "Department of Internal Affairs". Kaua e tuku moni uka mai. Otiia, ki te tono koe ma te mera, ka whakaaetia koe te tuku mai i nga mokamoka o to kari nama (Bankcard, Mastercard, Visa ranei). Me ata whakarite kua komoa e koe te tau o te kari, te wa monehutanga me te ingoa o te tangata kei runga i te kari.

Te Tiki atu me te Whakamahi i to Raihana Hononga a-Ture

Ko te tikanga kaore e tukuna tetahi raihana hononga a-ture i mua i etahi ra maramataka e toru i muri mai i te tapaetanga o te Whakaaturanga o te Whakahaerenga o tetahi Hononga a-Ture me te utunga o te utu.

Ka whai mana to raihana mo te toru marama i muri i te wa i tukuna ai. I waenganui i taua wa ka watea koe ki te uru atu ki roto i tetahi hononga a-ture i te wahi kua tuhia ki runga i te raihana hononga a-ture.

Ki te whakarereke koe i to kaiwhakanui whai mana, i te wahi whakahaere ranei, i mua i te whakahaerenga o te hononga a-ture, me matua whakamohio atu i te Tari Rehitatanga i tuku ai i to raihana.

A te mutunga o te whakahaerenga ka hoatu ki a koe tetahi kape, he mea haina, o te 'Kape o nga Tohu o te Hononga a-Ture'.

Return to top of page
Links for help with this site

Site map

Search

Help

Contact us

Email us

Govt.nz

Return to top of page

Last updated: 28/11/2005