National Library of New Zealand
Harvested by the National Library of New Zealand on: Jul 3 2006 at 4:42:47 GMT
Search boxes and external links may not function. Having trouble viewing this page? Click here
Close Minimize Help
Wayback Machine

New Zealand Department of Internal Affairs : Services : Nga Whakaritenga Whanui mo te Whakawhiwhinga i te Raraunga o Aotearoa Skip to Access Key assignments for this site
Skip to the content of this page
Skip to other pages in this section
Skip to site wide navigation
Skip to links for help with this site
Logo of the New Zealand Department of Internal Affairs

Home

Services

About us

What's new

Legal

Forms

Resources

Other pages in this section

Nga Whakaritenga mo te Raraunga ki Aotearoa

Te Raraunga ki Aotearoa a-Whakapapa

Nga Whakaritenga Whanui mo te Whakawhiwhinga i te Raraunga o Aotearoa

Etahi atu Tuahua Whakawhiwhi i te Raraunga o Aotearoa

Me Pehea te Tono mo te Whakawhiwhinga i te Raraunga o Aotearoa

Nga Hui Whakamana Raraunga

Te Rarangi Patai Auau mo te Whakawhiwhinga i te Raraunga

Te Whakakahoretanga me te Whakatuturutanga Raraunga o Aotearoa

Nga Utu me nga Puka Tono Raraunga

Nga Panui Hira

Me Pehea te Whakapa Mai ki a Matou

Return to top of page Content area

Nga Whakaritenga Whanui mo te Whakawhiwhinga i te Raraunga o Aotearoa


Tena pea ka maraurau koe kia whakawhiwhia te raraunga o Aotearoa mehemea: MEHEMEA
  1. Kua whiwhi koe i te mana noho pumau i mua i te 21 o Paenga-whawha 2005, a
  2. Kua noho noa koe ki Aotearoa puta noa i enei tau e 3 kua pahure ake.
MEHEMEA RANEI
  1. Kua whiwhi koe i te mana noho pumau no runga, no muri mai ranei i te 21 o Paenga-whawha 2005, a
  2. Kua whai mana to noho pumau ki Aoteroa puta noa i enei tau e 5 kua pahure ake.
Kua whakaahuatia amikihia atu tena me tena o aua whakaritenga i raro nei. Kei raro nei hoki e whakamaramatia ana etahi atu whakaritenga mo nga kaitono kei raro i te 16 nga tau.


Te koronga
Me matua mea koe, ki te whiwhi koe ki te raraunga o Aotearoa, ki te noho noa tonu ki Aotearoa. Kei raro nei he whakamaramatanga mo te
noho noa.

Tera ke, me matua mea koe ki te uru atu ki roto, ki te mahi haere tonu ranei i roto i tetahi o enei:
  • Tetahi Ratonga Karauna i raro i te Kawanatanga o Aotearoa;
  • Nga mahi ranei a tetahi whakahaere a-ao e noho ai te Kawanatanga o Aotearoa hei mema;
  • Nga mahi ranei a tetahi tangata, a tetahi kamupene, a tetahi manatopu, a tetahi atu ropu tangata hoki e noho ana, e whakahaere ana ranei i a ratou mahi ki roto o Aotearoa.
Ka pehea tenei whakaritenga e aro matawaia ai?
Me matua whakaatu koe i runga i te puka tono mehemea e mea ana koe ki te noho tonu ki Aotearoa, kaore ranei.

Nga mea hira me ata mohio e koe
Kia mohio ai koe, ki te haere koe ki tawahi i muri i te tapaetanga o to tono, kaore pea e oti to tono te tukatuka kia hoki mai ra ano koe ki Aotearoa.

Te reo Ingarihi
Ko te tikanga, kia rawaka to mohio ki te reo Ingarihi.

Ka pehea tenei whakaritenga e aro matawaia ai?
Me matua whakaatu mai koe, ko to kotahi, e ahei ana koe te whakatutuki pai i nga tuahua o ia ra.

Ka tirohia e matou te taumata o to matauranga, te ahua o to mahi, me nga whakawhitinga korero kanohi ki te kanohi i waenganui i a koe me te Tari Raraunga.

Nga mea hira me ata mohio koe
Tena pea ka whakarite matou kia haere koe ki tetahi
uiuitanga i te reo Ingarihi. Ko te putake o taua uiuitanga ko te aro matawai i to ahei ki te whakatutuki i te whakaritenga reo Ingarihi.
Te ahua pai
Hei tangata ahua pai koe.

Me ata mohio koe, whakatupea ai te whakatutuki i te whakaritenga 'ahua pai', haunga ia i nga ahuatanga tino rereke rawa, mehemea:
  • Kua mauheretia koe mo nga tau e 5, neke atu ranei;
  • Kua whiua ranei koe kia mauheretia mo tetahi roa kaore i ata whakatau, otira tena pea ka haere mo nga tau e 5, neke atu ranei;
  • I whiua ranei koe i roto i nga tau e 7 kua pahure ake kia mauheretia mo tetahi roanga he iti iho i nga tau e 5;
  • I whakatau ranei te hara ki a koe i roto i nga tau e 3 kua pahure ake, engari kaore koe i whiua kia mauheretia.
Ka pehea tenei whakaritenga e aro matawaia ai?
Kia mohio ai mehemea he pai to ahua, kaore ranei, ka whai whakaaro te Minita ki o whakautu i runga i to puka tono. Ka rapu hoki matou he parongo mo to ahua i Nga Pirihimana o Aotearoa, i etahi atu umanga ano hoki.

Nga mea hira me mohio rawa koe
Nga whakarereketanga ki nga whakautu i roto i te puka tono
Ki te huri o ahuatanga, a, ka whai panga aua huringa ki o whakautu i runga i to puka tono, kia wawe tonu to whakamohio a-tuhi mai. Ki te kore, tena pea ka awea to ahei ki te whiwhi i te raraunga o Aotearoa, to ahei ranei ki te noho tonu hei kirirarau o Aotearoa ki te whakawhiwhia ki a koe te raraunga.

Te Ture Komuru Pukete Hara (Criminal Records (Clean Slate) Act) 2004
Ka ahei pea etahi tangata i Aotearoa, i whiwhi whiunga mo te hara i mua, te huna i a ratou whiunga i raro i te
Ture Komuru Pukete Hara 2004. Ka taea e tetahi tangata ana hara te huna mehemea:
  • Kaore ana hara i roto i nga tau e 7 kua pahure ake.
  • Kore rawa ia i mauheretia (i whiua ranei ki tetahi atu whiunga herehere ranei).
  • Kore rawa ia i puritia i roto i tetahi whakanohanga mo te hunga hinengaro mauiui, he mea whakakapi mo te whiwhinga whiunga.
  • Kaore i whakatau ki a ia etahi hara tautuhi (hei tauira, era e pa ana ki nga hara taitokai).
  • Kua utua katoatia e ia nga whaina, nga utunga, nga utu paremata me nga utu whakawaneatanga i utaina e te koti.
  • Kore rawa ia i whakatupea he wa mutunga kore i te pupuri, i te whiwhi ranei i tetahi raihana taraiwa motoka.
Mehemea ka maraurau koe i raro i te kaupapa komuru pukete hara, ka whakaaetia koe ki te whakautu i tetahi patai mo o hara ma te ki kaore tau pukete hara.

Mehemea kei te rangirua koe mehemea e ahei ana koe te huna i nga pukete mou, mehemea ka pirangi ranei koe ki etahi atu parongo, whakapa mai koa ki Te Tahu o te Ture (Ministry of Justice).

Me ata mohio koe e hangai ana te kaupapa komuru pukete hara ki nga hara anake i mahia ki Aotearoa. Me whaki rawa koe i nga hara i whakatau ai ki a koe i waho o Aotearoa.

Nga Kawenga me nga Painga
A to whakamanatanga hei kirirarau o Aotearoa, ka herea koe ki etahi kawenga, a, ka whiwhi koe i nga painga o nga tangata i whanau i Aotearoa. Me ata mohio koe ki aua kawenga me aua painga.

Nga Kawenga
  • Ko te pupuri me te whakatairanga i nga ture o Aotearoa (kei roto i tenei ko te whakauru hei kaipoti me te whakatutuki i nga herenga utu take).
  • Ko te kore mahi i nga mahi e takahi ana i nga painga o Aotearoa.
Nga Painga
  • Ko te ripoi ki tawahi, te herekoretanga ano ki te hoki mai ki Aotearoa ma te whakamahi i tetahi uruwhenua o Aotearoa.
  • Ko nga tikanga ohanga katoa;
    • Ma nga kirirarau o Aotearoa anake etahi turanga kawanatanga;
    • He uaua mo nga tangata ehara i te kirirarau o Aotearoa te hoko whenua i te taiwhenua.
  • Ko te whai wahi ki te matauranga;
    • Ka maraurau nga kirirarau o Aotearoa anake mo;
      1. te utu whai moni awhina
      2. etahi karahipi, tohu ano hoki;
      3. te moni awhina a etahi whare wananga o tawahi.
  • Te whai wahi ki nga hakinakina a-ao;
    • Hei ta etahi momo hakinakina, me noho nga kaitakaro a-ao hei kirirarau o nga whenua e tauwhainga ai ratou.

Te Kainohotanga
Kia whakawhiwhia ai te raraunga o Aotearoa me whiwhi koe i te mana noho pumau (he kirirarau koe, he kainoho pumau ranei o Ahitereiria). Ko te tikanga o te noho pumau, kua whakamanahia koe e te
Ropu Ohu Mahi (Te Ratonga Manene) Workforce Group (Immigration Service) ki te noho pumau ki Aotearoa.

Ka pehea tenei whakaritenga e aro matawaia ai?
Me tino mohio koe! I na noa nei i whakahoutia ai te ture e pa ana ki te noho pumau. Mehemea koe i whiwhi i te mana noho pumau i mua i te 21 o Paenga-whawha 2005, tirohia te Mana Noho Pumau i mua i te 21 o Paenga-whawha 2005. Mehemea koe i whiwhi i te noho pumau i runga, i muri ranei i te 21 o Paenga-whawha 2005, tirohia ketia te Mana Noho Pumau i runga, i muri ranei i te 21 o Paenga-whawha 2005.

Te Mana Noho Pumau i mua i te 21 o Paenga-whawha 2005
Mehemea koe i whiwhi i te mana noho pumau i mua i te 21 o Paenga-whawha 2005, mehemea ranei kua tapae koe i tetahi tono mana noho pumau i mua i te 21 o Paenga-whawha 2005 i whakamana ai i muri i te 21 o Paenga-whawha 2005, me tutuki i a koe enei whakaritenga e rua:
  1. Te Noho Noa; me
  2. Te Noho Whaimana
Te Noho Noa
Kua noho noa koe ki Aotearoa mo enei tau e 3 kua pahure ake. Ko tona tikanga, kua noho a-tinana koe ki Aotearoa puta noa i nga tau e 3 kua pahure ake.

Te Ripoi ki Tawahi
KA ATA whakaarohia o haerenga katoa atu i Aotearoa, ahakoa poto, roa ranei, ina whakatau mehemea kua tutuki i a koe tenei whakaritenga. Tena pea kaore e tutuki i a koe tenei whakaritenga, a, me whakarato hoki koe i tetahi reta whakamarama, mehemea:
  • Neke atu i te tau kotahi te tapeke o to roa i tawahi;
  • Neke atu i te 4 marama te roa o tetahi haerenga ki tawahi;
  • Kaore koe i Aotearoa mo etahi wiki e 8 o nga wiki 12 i mua tonu iho o te wa i tuku mai ai koe i to tono;
  • Kaore koe i Aotearoa mo etahi wiki e 8 o nga wiki 12 i te timatanga o to wa noho noa (mahue ia kua noho koe ki Aotearoa mo te 4 tau, neke atu ranei).
ME ATA MOHIO KOE: tena pea ma au wa poto ki tawahi e whakakahore to tutukitanga i te whakaritenga. Ka aro matawaia tena tono tena tono i runga ano i ana painga.

Mehemea kua haere koe ki tawahi i te wa o to noho noa (ara, i waenga nga tau e 3 kua pahure ake) tera tonu pea ka tutuki i a koe te whakaritenga noho noa mehemea:
  • ko Aotearoa to whenua kainga i taua wa; otira
  • i noho taurewa tonu koe i a koe i tawahi.
Mehemea kei raro o tau i te 21
Ki te mea kaore ano kia 21 o tau, tera pea kua whakaarohia koe, i nga tau tae ana ki to tau 18, kei te noho noa ki te wahi e noho ana koe, otira ki te wahi hoki i reira te kainga pumau o o matua. Mo te wa o muri mai o to huritau 18, ka pa ki a koe nga tikanga nohanga noa e whakararangitia ana i runga ake nei (ara, te wahi e noho ana koe).

Te Noho Whaimana
Ko te tikanga, kua whakamanahia a-turetia koe ki te noho ki Aotearoa mo enei tau e 3 kua pahure ake ma te whiwhinga whakaaetanga manene whaimana mo te katoa o taua wa.

Mehemea kei o whakaaetanga tetahi aputa, kaore i neke atu i nga ra e 14 te roanga katoa i waenga nga tau e toru i mua i to tono raraunga, tena pea ka maraurau tonu koe.

Te Whiwhinga i te Mana Noho Pumau i runga, i muri ranei i te 21 o Paenga-whawha 2005
Mehemea kua tono koe, kua whiwhi hoki i te mana noho pumau i muri i 21 o Paenga-whawha 2005 me tutuki tonu i a koe nga whakaritenga e whai ake nei. E ai ki nga whakaritenga:
  1. Kua noho tonu koe ki Aotearoa he tapeke 1,350 nga ra te itinga rawa i waenga nga tau e 5 i mua tonu iho o te wa o to tono; a,
  2. Kua noho tonu koe ki Aotearoa he tapeke 240 nga ra te itinga rawa i tena, i tena o aua tau e 5, i raro i te Whakaaetanga Kainoho Pumau i tukuna e Te Ratonga Manene; a,
  3. Kua tutuki katoa nga whakaritenga tena pea i utaina e Te Ratonga Manene e pa ana ki to Whakaaetanga Kainoho Pumau.
Kia mohio mai koe: Mehemea ka taea e koe te whakaatu etahi ahuatanga tino rereke tena pea e whakamana ai tetahi whakahekenga iho, tera pea ka ata whakaarohia koe mehemea i noho koe ki Aotearoa mo nga ra e 450 te itinga rawa me tetahi Whakaaetanga Kainoho Pumau i nga marama e 20 i mua i te tapaetanga o to tono.

Ko etahi atu Whakaritenga mo nga Kaitono kei Raro i te 16 nga Tau
Ki te mea kaore ano kia 16 o tau i te wa e tukatukatia ana to tono Raraunga Aotearoa, a, he kirirarau o matua, kua tonoa e raua, otira e ahei ana raua te whakatutuki i nga whakaritenga mo te tuku raraunga Aotearoa, kaore pea e hiahiatia kia rite i a koe nga whakaritenga raraunga mo te nohanga.

Te whakaaetanga ki te tono mai
Me whiwhi nga kaitono kei raro i te 16 nga tau i te whakaaetanga a to/o ratou matua/matua, a to/o ratou kaitiaki a-ture ranei, mo te tuku tono mai. Ki te watea ta te matua kotahi anake whakaaetanga, tena koa
whakapa mai ki a matou.

Ko nga kaitono kei raro o ratou tau i te 14, kaore he tikanga kia tutuki i a ratou nga whakaritenga e pa ana ki te Reo Ingarihi, ki te ahua pai me te matauranga.

Me haere tonu nga kaitono momoho, neke atu i te 14 o ratou tau, ki tetahi whakanuinga raraunga, he mea tumatanui, ki reira oati ai e ratou te kupu taurangi, te whakau pono ranei, ki Aotearoa. Ka ahei nga kaitono momoho kei raro i te 14 o ratou tau, te haere ki tetahi whakanuinga ki te pirangi ratou.

Return to top of page
Links for help with this site

Site map

Search

Help

Contact us

Email us

Govt.nz

Return to top of page

Last updated: 16/05/2006