National Library of New Zealand
Harvested by the National Library of New Zealand on: Apr 25 2004 at 20:53:30 GMT
Search boxes and external links may not function. Having trouble viewing this page? Click here
Close Minimize Help
Wayback Machine
Department of Internal Affairs : Services : Nga Whakaritenga: Mo Roto o Aotearoa Skip to Access Key assignments for this site
Skip to the content of this page
Skip to other pages in this section
Skip to site wide navigation
Skip to links for help with this site
Logo of the New Zealand Department of Internal Affairs

Home

Services

About us

What's new

Legal

Online forms

Resources

Other pages in this section

Nga Whakaritenga: Mo Roto o Aotearoa

Nga Whakaritenga: Ki Waho o Aotearoa

Nga Uruwhenua ma te Hunga Tamariki

Te whai kia kaua e kahakina he tamaiti ki tawahi

Me Pehea te Whakapa Mai ki a Matou

He panui whai take tonu ki te hunga pupuri uruwhenua o Aotearoa

Return to top of page Content area

Nga Whakaritenga: Mo Roto o Aotearoa

Click here for English language version

(Statement on the use of macrons)

He tikanga tono uruwhenua mama ake

Atu i te 26 Whiringa-a-rangi 2003, mehemea kei te tono uruwhenua koe, he tuatahi mou tenei mahi, a, e whakatakotoria ana to tono ki Aotearoa, hei aha to tuku tuhinga tautoko i te taha penei i nga tiwhikete o Aotearoa mo te Whanautanga, te Marenatanga, te Raraunga ranei, hei whakatüturu i to ingoa me to aheinga ki te uruwhenua o Aotearoa. Mehemea he uruwhenua tou i mua e hiahia ana koe kia whakahoutia, me matua tuku mai taua uruwhenua tawhito i te taha o to puka tono.

Heoi ano, ara tonu etahi tangata, he tuatahi mo ratou te tono uruwhenua, me tuku tonu mai i etahi tuhinga tautoko, i te mea ko nga tuhinga mo nga Whanautanga, nga Marenatanga me te Raraunga i Aotearoa anake e mau mai ana ki a matou rorohiko. Mo etahi atu whakamarama e pa ana ki nga tuhinga kia tukuna mai, tirohia nga tikanga tono.

Mehemea e ki ana to puka tono me matua homai he taunakitanga o to aheinga ki te uruwhenua me to tuakiri, a kati, me pera tonu koe, taia mai ranei he puka hou i konei. Puku tono i Aotearoa.

Mo nga tono ka whakatakotoria ki Ahitereiria, ki Ingarangi Nui Tonu, ki tetahi whare mangai kawanatanga ranei i tawahi kua whakamanahia hei tuku uruwhenua o Aotearoa, me hoatu tonu nga tuhinga tautoko i te taha o te tono.

Nga tikanga tono
E whakawhiwhia ai koe ki tetahi uruwhenua, me hei kirirarau koe o Aotearoa i raro i te Ture Uruwhenua 1992, a, me whakaki koe i te Puka Tono Uruwhenua. Kia noho mai ki taua puka:
Me matua whakautu nga patai katoa o te Puka Tono Uruwhenua mehemea:
  • Koinei te wa tuatahi kua tono uruwhenua koe
  • Kei te hiahia ranei koe kia whakahoutia to uruwhenua o naianei
  • Kua pau ranei te kaha o to uruwhenua
  • Kua ngaro ranei, kua tahaetia ranei to uruwhenua.

He korero e taunaki ana he Kirirarau koe no Aotearoa

Hei aha te tuku mai i nga tuhinga tautoko mehemea:
  • I whanau mai koe ki Aotearoa, tera ranei
  • He Kirirarau koe no Aotearoa he mea ata Whakawhiwhi rawa, tera ranei
  • He Kirirarau koe no Aotearoa a-Whakapapa, a, i Rehitatia i muri i te 2 Kohi-tatea 1978.
Me matua tuku mai nga tuhinga mehemea:
  • He huarahi ke ano i whiwhi ai koe i te Raraunga o Aotearoa, tera ranei
  • Ko to tono raraunga tuatahi tenei, a, i whanau mai koe i nga Kuki Airani, i Niue, i Tokelau ranei, tera ranei
  • Kei te whakahou koe i to uruwhenua tawhito
He korero e taunaki ana i te huringa o to ingoa
Hei aha te tuku mai i nga tuhinga tautoko mehemea:
  • Na te marenatanga ki Aotearoa i hurihia ai to ingoa, tera ranei
  • I whanau mai koe ki Aotearoa, a, na te whakapuakitanga a-ture ki Aotearoa i hurihia ai to ingoa.
Me matua tuku mai nga tuhinga mehemea:
  • Na te marenatanga ki waho o Aotearoa i hurihia ai to ingoa, tera ranei
  • I whanau mai koe ki Aotearoa, engari i hurihia to ingoa ki waho o Aotearoa, tera ranei
  • I whanau mai koe ki waho o Aotearoa, a, i hurihia to ingoa, ki roto, ki waho ranei o Aotearoa.
Mehemea me matua tuku tuhinga mai koe, me tuku ko nga tauira taketake ake, kaua he taruatanga, he taruatanga whaimana ranei.

Me tuku mai ko nga tuhinga ake, kaua he taruatanga, he taruatanga whai mana ranei.

Whakaputaina ai nga tiwhikete Whanautanga, Marenatanga i Aotearoa me nga tuhinga Huri Ingoa o Aotearoa e nga
Tari Whanautanga, Matenga, Marenatanga.

Whakaputaina ai nga tiwhikete Raraunga o Aotearoa e te Tari Raraunga.

Mo te roanga atu o nga korero mo nga tuhinga kia tukuna mai, tena whakapa mai ki a matou.

He korero e taunaki ana i to tuakiri
Me tono koe i tetahi tangata e mohio ana ki a koe kia ata tautohu i a koe i roto i te puka tono, kia tautohu ano i o whakaahua. Ka kiia tenei tangata ko to kaitaunaki, a, me eke ia ki nga paearu e whakaahuatia ana i raro nei.

Kaore e whakaaetia he kaitaunaki mehemea:
  • he whanaunga ia nou
  • ko ia to hoa rangatira
  • kei te noho tahi korua ki te kainga kotahi
Me eke te kaitaunaki ki enei paearu katoa:
  • kia 16 tau neke atu ranei te pakeke
  • kia whai uruwhenua ia o Aotearoa ia (me uruwhenua e whai mana tonu ana, a, me homai te tatai o tana uruwhenua)
  • kua mohio ia ki te tangata e tono uruwhenua ana mo te 12 marama neke atu (mai i tana whanautanga ranei mehemea he tamaiti kaore ano kia 12 marama te pakeke)
  • he tau waea tana e taea ai a ia te whakapa atu i nga haora awatea
  • ka watea ia ki te whakautu waea i nga haora mahi
  • ka whakaae ia ki te whakaatu i etahi korero whaiaro mona, pera i tana ra whanau me tana wahi noho.
Ko ta te kaitaunaki:
  • he whakaki i te wharangi Taunakitanga Tuakiri - nona ake te ringa tuhi
  • he tuhi i te roanga atu o te ingoa o te tangata e tono uruwhenua ana ki muri o tetahi o nga whakaahua o te kaitono; me tuhi ano te ra, a, me haina ki tona ake ingoa.
Ki te kore e kitea he kaitaunaki mou, he uruwhenua o Aotearoa tana e whai mana tonu ana, kowhiria tetahi o nga momo tangata e whai ake nei - ko ia hei kaitaunaki mou. Otira, me eke ano taua tangata ki era atu paearu katoa e tohua ana i runga ake nei.
  • he Roia
  • he Kaiwhakawa Tumatanui
  • he Pirihimana Whaimana
  • te Rangatira o te Kaitono (i tana mahi)
  • he Minita no tetahi hahi
  • he Pouako
  • he Takuta
  • he Kaumatua
Me tuku mai ko nga tuhinga ake, kaua he taruatanga, he taruatanga whai mana ranei.

Tukuna ai nga tiwhikete Whanautanga, Marenatanga me nga tuhinga Huri Ingoa e nga
Tari Whanautanga, Matenga, Marenatanga.


He whakaahua e taunaki ana i to tuakiri
Kia raua mai etahi whakaahua e rua e orite tahi ana.

Me whakaahua:
  • kaore e taretare i te tepara, i te pine, i te kinipepa ranei
  • kaore e tawhito ake i te 12 marama
  • e anganui ana ki te kanohi; kia kitea ko te mahunga me nga pakihiwi anake; kaore e whakaaetia te mau potae, tetahi atu momo uhi ranei mo te mahunga, tetahi tipare ranei (ki te mau taonga penei koe ko to whakapono, ko te hauora ranei te take, me whakaatu tenei ki tetahi Whakapuakitanga a-Ture).
  • kia kaua e mau mowhiti arai ra (ka whakaaetia nga mowhiti whakatika kite he kauruku nga arotahi, ki te kitea tonutia nga whatu.
  • pono, kaore i paku raweketia
  • ngangahu, e marama ana te kite atu
  • he tokau, he teatea te pakitara kei muri i te kaitono
  • he pango, he ma nga tae, me whakaahua whaikano ranei - ko te mea nui kia rite ki to ahua tuturu
  • e mau mai ana ki te pepa whakaahua tuturu
  • kaore e iti ake i te 50mm x 40mm.
Kaua e tapahia nga tapa o o whakaahua - ma matou tera.

Ko te kaitaunaki ka tautohu i a koe i te puka tono, me ata tuhi i te roanga atu o to ingoa ki muri o tetahi o nga whakaahua, ka haina, ka tuhi ano i te ra i hainatia ai.

Mo te roanga atu o nga korero e pa ana ki nga whakaritenga mo te whakaahua uruwhenua, ka taea e koe te
nanao tetahi tauira rorohiko (.pdf) o ta matou matarere. Me matua noho mai te Adobe Acrobat Reader ki to rorohiko e taea ai te ta. Ara he tauira utu kore o aua pumanawa hei tango mau, kei te pae tukutuku Adobe.


Nga Utu Tono

Ratonga Arowhanui Ratonga Whawhai Ratonga Ohotata
Pakeke NZ$71.00NZ$146.00NZ$401.00
Tamaiti (kaore ano kia 16 tau)NZ$36.00NZ$111.00NZ$366.00

Ka taea te utu ki te kari taurewa (Mastercard, Bankcard, Visa ranei) ki te haki, ki te puka utu ranei a te peke. Ko te ingoa kia tuhia ki runga i te haki, i te puka utu ranei, ko to te Tari Taiwhenua. Kaua e tukuna mai he moni uka ma te poutapeta.

Nga tono ka tapaea i tawahi
Mehemea e tono uruwhenua ana koe i a koe i tawahi, tena patai atu ki te tari kei reira to tono e whakahaeretia ana he aha nga utu tika, he aha ano nga tuhinga e hiahiatia ana.

Nga tono ka tapaea i tawahi
Mehemea e tono uruwhenua ana koe i a koe i tawahi, tena patai atu ki te tari kei reira to tono e whakahaeretia ana he aha nga utu tika.

Nga tono ka tukuna mai ki Aotearoa
Mehemea e tukuna ana to tono ki Aotearoa mai i tawahi, me utu ki nga moni o Aotearoa. Me utu ki te haki, ki te puka utu ranei a te peke, me utu ki nga tara o Aotearoa, e tangohia ana i tetahi peke o Aotearoa.

Te Utu Ratonga Whawhai
Tera ka mukua atu, ka whakahokia atu ranei te utu whawhai ki te takoto mai he tuhinga taunaki mai i te takuta, te hohipera, te pirihimana ranei e whakaatu ana ko te matenga o te tangata, ko tetahi mauiui kino ranei te take e hiahia ana te kaitono ki te rere ki tawahi.

Te Utu Ratonga Ohotata
Tera ka mukua atu, ka whakahokia atu ranei te utu ohotata ki te takoto mai he tuhinga taunaki mai i te takuta, te hohipera, te pirihimana ranei e whakaatu ana ko te matenga o te tangata, ko tetahi mauiui kino ranei te take e hiahia ana te kaitono ki te rere ki tawahi. Kotahi anake te utu ohotata mo tetahi tira e tono uruwhenua ana i te wa kotahi.


Te Puka Tono
Kei raro nei nga puka ka taea te hopu ki to rorohiko. Ina tau atu ki to rorohiko, ka taea te ta mai i reira. Ko tau, he whakaki i te puka ki te pene, ka whakahoki mai me ona ano tapiritanga ki a matou ma te poutapeta. He Adobe Acrobat (.pdf) te takoto o nga puka. Me matua noho mai te Adobe Acrobat Reader ki to rorohiko e taea ai te ta. Ara he tauira utu kore o aua pumanawa hei tango mau, kei te
pae tukutuku Adobe.

Site map

Search

Help

Contact us

Email us

Return to top of page

Last updated: 02/12/2003